Миллий сертификат она тили эссе: баҳолаш мезони ва тузилма

Она тили ва адабиёт фанидан миллий сертификат имтиҳонининг №45 топшириғи — эссе. Қандай баҳоланади, қандай тузилади, 100 сўз қоидаси ва намуналар.

Эссе қандай топшириқ?

Она тили ва адабиёт фанидан миллий сертификат имтиҳони 45 топшириқдан иборат: 35 ёпиқ тест + 10 очиқ топшириқ. Очиқ топшириқларнинг охиргиси — №45 эссе (агентлик атамасида — ёзма иш, кенгайтирилган жавоб). Имтиҳон умумий 180 дақиқа олади, эссе унинг бир қисми.

Эссе натижаси умумий баллга қўшилади: сертификат учун Раш шкаласида камида 46 балл керак (максимум 75).

Расмий баҳолаш мезони: 12 ҳолат, 0–2 балл, максимум 24

Агентлик ёзма иш (эссе)ни баҳолаш мезонини расмий сайтида эълон қилган (узбмб.уз, 2023-йил 27-октабр пости). Мазон бўйича эссе 12 та ҳолат бўйича 0–2 балл билан баҳоланади, тўплаш мумкин бўлган максимум балл — 24.

Эссе текширилмайди ва автоматик 2 балл билан баҳоланади:

• эссе ёзилган, лекин мавзуга мос бўлмаса;
• эссенинг ҳажми 100 та сўздан кам бўлса;
• эссе бошқа манбадан кўчирилган бўлса.

Эссе умуман ёзилмаган бўлса — 0 балл.

Мезоннинг тўлиқ матни (12 ҳолат жадвали) агентлик ҳужжатида: узбмб.уз “Она тили ва адабиёт фанидан ёзма ишни баҳолаш мезони”. 100 сўз чегараси 2023-йил мезонидан — янги мезон чиққанда саҳифа янгиланади.

Эссе ва иншо — имтиҳонда нима фарқ қилади?

Имтиҳон материалларида иккала атама ишлатилади: топшириқлар рўйхатида иншо (№45), баҳолаш мезонида эссе — бу битта топшириқ. Фарқ: мактаб иншоси сўз бойлиги ва бадиий тил воситаларини талаб қилади; миллий сертификат эссеси эса публицистик услубда фикрни далиллаш — муаммоли мавзуга муносабат, аргумент ва ҳаётий мисол кутади. Режа тузиш талаб этилмайди.

Тузилма: кириш, асосий қисм, хулоса

1. Кириш — мавзуга кириш, муаммони ўз сўзингиз билан қайта ифодалаш ва асосий фикр (тезис). Қисқа ва аниқ.

2. Асосий қисм — уч бўлак: биринчи фикр (далиллар, мисоллар билан), қарши фикр (мувозанат), шахсий муносабат асосланган ҳолда.

3. Хулоса — умумлаштириш ва якуний қарор; имкон бўлса ечим таклифи.

Маслаҳат: 24 балллик қисм учун камида 100 сўз ёзиш мажбурий — режанинг ўзи тахминан шу ҳажмни беради. Ҳажмни камида 2 марта санаб чиқинг.

Сўз-санагич: эссе ҳажмингизни текширинг

Мезон бўйича 100 сўздан кам эссе текширилмайди (автоматик 2 балл). Ўз эссингизни шу жойга ташланг ва сўзлар сонини кўринг:

Намуна мавзулар ва ёндашув

Расмий намуна тўплами эълон қилинмаган (ҳалол жавоб) — лекин эссе мавзулари дастурнинг мажбурий адабий асарлар ва мавзулар доирасидан чиқади. Намуна ёндашув учун қадамлар:

1. Мавзуни бир жумлада ўз тезисингиз билан жавоблаб беринг (кириш).
2. Икки қарашни кўрсатинг: асар қаҳрамони/муаллиф нуқтайи назари + қарши фикр.
3. Ўз муносабатингизни асар сатрлари ёки ҳаётий мисол билан асосланг.
4. 2–3 жумлалик хулоса — якуний қарорингиз.

Асарлар рўйхати ва тест тузилиши: Она тили ва адабиёт сертификат саҳифаси. Машқ тести: Она тили тест (10 савол). Умумий балл ҳисоблаш: Сертификат баллари ва калкулятор.

Кўп сўраладиган саволлар

Эсседа нечта сўз ёзиш керак?

Расмий мезон бўйича 100 сўздан кам эссе текширилмайди (автоматик 2 балл). Тавсия: 120–180 сўз — хавфсиз ҳажм.

Эссе максимум нечи балл?

12 ҳолат бўйича 0–2 балл — жами 24 балл. Натижа умумий 75 балллик шкалага Раш усулида айлантирилади; сертификат учун камида 46 балл керак.

Эссе ва иншо бир хилими?

Имтиҳонда — ҳа, битта №45 топшириқнинг икки номи. Услубда фарқ бор: эссе публицистик, далилли; мактаб иншоси бадиий.

Эссе текширилмайдиган ҳолатлар қандай?

Уч ҳолатда эссе 2 балл билан баҳоланади: мавзуга мос эмас, 100 сўздан кам, кўчирма. Ёзилмаган эссе — 0 балл.

Намуна эсселар борми?

Расмий тўплам эълон қилинмаган. Юқорида намуна ёндашув схемаси берилган; мажбурий асарлар рўйхати сертификат саҳифасида.

Янгиланган: 2026-10-09