Milliy sertifikat ona tili esse: baholash mezoni va tuzilma

Ona tili va adabiyot fanidan milliy sertifikat imtihoni 45 topshiriqdan iborat: 35 yopiq test + 10 ochiq topshiriq. Ochiq topshiriqlarning oxirgisi — №45 esse (agentlik atamasida — yozma ish, kengaytirilgan javob). Imtihon umumiy 180 daqiqa oladi, esse uning bir qismi.

Esse natijasi umumiy ballga qo’shiladi: sertifikat uchun Rash shkalasida kamida 46 ball kerak (maksimum 75).

Agentlik yozma ish (esse)ni baholash mezonini rasmiy saytida e’lon qilgan (uzbmb.uz, 2023-yil 27-oktabr posti). Mazon bo’yicha esse 12 ta holat bo’yicha 0–2 ball bilan baholanadi, to’plash mumkin bo’lgan maksimum ball — 24.

Esse tekshirilmaydi va avtomatik 2 ball bilan baholanadi:

• esse yozilgan, lekin mavzuga mos bo’lmasa;
• essening hajmi 100 ta so’zdan kam bo’lsa;
• esse boshqa manbadan ko’chirilgan bo’lsa.

Esse umuman yozilmagan bo’lsa — 0 ball.

Mezonning to’liq matni (12 holat jadvali) agentlik hujjatida: uzbmb.uz “Ona tili va adabiyot fanidan yozma ishni baholash mezoni”. 100 so’z chegarasi 2023-yil mezonidan — yangi mezon chiqqanda sahifa yangilanadi.

Imtihon materiallarida ikkala atama ishlatiladi: topshiriqlar ro’yxatida insho (№45), baholash mezonida esse — bu bitta topshiriq. Farq: maktab inshosi so’z boyligi va badiiy til vositalarini talab qiladi; milliy sertifikat essesi esa publitsistik uslubda fikrni dalillash — muammoli mavzuga munosabat, argument va hayotiy misol kutadi. Reja tuzish talab etilmaydi.

1. Kirish — mavzuga kirish, muammoni o’z so’zingiz bilan qayta ifodalash va asosiy fikr (tezis). Qisqa va aniq.

2. Asosiy qism — uch bo’lak: birinchi fikr (dalillar, misollar bilan), qarshi fikr (muvozanat), shaxsiy munosabat asoslangan holda.

3. Xulosa — umumlashtirish va yakuniy qaror; imkon bo’lsa yechim taklifi.

Maslahat: 24 balllik qism uchun kamida 100 so’z yozish majburiy — rejaning o’zi taxminan shu hajmni beradi. Hajmni kamida 2 marta sanab chiqing.

Mezon bo̵yicha 100 so’zdan kam esse tekshirilmaydi (avtomatik 2 ball). O’z essingizni shu joyga tashlang va so’zlar sonini ko’ring:

Rasmiy namuna to’plami e’lon qilinmagan (halol javob) — lekin esse mavzulari dasturning majburiy adabiy asarlar va mavzular doirasidan chiqadi. Namuna yondashuv uchun qadamlar:

1. Mavzuni bir jumlada o’z tezisingiz bilan javoblab bering (kirish).
2. Ikki qarashni ko’rsating: asar qahramoni/muallif nuqtayi nazari + qarshi fikr.
3. O’z munosabatingizni asar satrlari yoki hayotiy misol bilan asoslang.
4. 2–3 jumlalik xulosa — yakuniy qaroringiz.

Asarlar ro’yxati va test tuzilishi: Ona tili va adabiyot sertifikat sahifasi. Mashq testi: Ona tili test (10 savol). Umumiy ball hisoblash: Sertifikat ballari va kalkulyator.

Esseda nechta so’z yozish kerak?
Rasmiy mezon bo’yicha 100 so’zdan kam esse tekshirilmaydi (avtomatik 2 ball). Tavsiya: 120–180 so’z — xavfsiz hajm.

Esse maksimum nechi ball?
12 holat bo’yicha 0–2 ball — jami 24 ball. Natija umumiy 75 balllik shkalaga Rash usulida aylantiriladi; sertifikat uchun kamida 46 ball kerak.

Esse va insho bir xilimi?
Imtihonda — ha, bitta №45 topshiriqning ikki nomi. Uslubda farq bor: esse publitsistik, dalilli; maktab inshosi badiiy.

Esse tekshirilmaydigan holatlar qanday?
Uch holatda esse 2 ball bilan baholanadi: mavzuga mos emas, 100 so’zdan kam, ko’chirma. Yozilmagan esse — 0 ball.

Namuna esselar bormi?
Rasmiy to’plam e’lon qilinmagan. Yuqorida namuna yondashuv sxemasi berilgan; majburiy asarlar ro’yxati sertifikat sahifasida.